O śmierci ojca, Janince i browarze - Jeżewo 1885 r.

 

 

Zygmunt Gloger do Józefa Ignacego Kraszewskiego
Rękopis: BJ Rkp. 6503 IV

 

Jeżewo, 9 lutego 1885 r.

 

Drogi Panie!

Zaraz po śmierci mojego kochanego ojca [09.08.1884] miałem pisać do Was, Czcigodny Panie, donosząc o tym wypadku. Raczcie mi jednak wybaczyć zwłokę. Tylko dobrą wiadomością człowiek rad dzielić się z pośpiechem, a nie łzami – grobem – żałobą, która przygnębiła mnie bardzo. Ja tyle straciłem w tej mogile, że nie pisałem do nikogo, aby nie rozjątrzać własnego cierpienia. Straciłem najprzód przywiązanego do mnie rodzica, a zarazem najszlachetniejszy typ obywatela, wiarusa, wzór rozumnej pracy i cichych cnót domowych. Została mi tylko matka, kobieta święta i matrona jakich mało już wśród żyjących. Jedna chwila przemieniła jeszcze czerstwego i silnego człowieka w proch, poszedł za swoim ciotecznym bratem Preissem, którego bardzo kochał. Powodem śmierci było, jak się zdaje, zakażenie krwi nikotyną. Ojciec pod starość nie mógł sypiać, a że namiętnie lubił książkę, więc po całych nocach czytał w małym pokoju, paląc mocny tytoń. To prawdopodobnie wywołało cierpienie płuc i serca. Jeszcze w lipcu roku zeszłego jeździł na siodle, które konserwował jako pamiątkę od roku 1831. W pierwszych dniach sierpnia dostał kilka ataków sercowych. W dniu 8 sierpnia wychodził jeszcze do ogrodu i pieścił z maleńką wnuczką, a po obiedzie, czytając „Gazetę Warszawską”, zgasł w jednej sekundzie bez żadnych cierpień. Już od kilkunastu lat przybity stosunkami krajowymi, stracił dużo humoru, dowcipu, żył wspomnieniami. Oprócz opowiadania o „czasach Bialskich”, które wydrukowały podczas jubileuszu Drogiego Pana „Kłosy”, zbierał notatki do pamiętniczka o latach 1830–1831, w których będąc studentem Uniwersytetu Warszawskiego, dość czynny brał udział. Ale zapisek tych nie zdążył przygotować do wydania. Jedna mi wszakże pozostała prawdziwa pamiątka po ojcu. Oto mając ucho bardzo muzykalne, pamięć niezwykłą i głos dobry, pamiętał setki starodawnych pieśni wojskowych, ludowych i szlacheckich, których melodie wszystkie z ust ojca spisał biegły muzyk Michał Jelski, stryj mojej żony. Nieszczęśliwa sprawa lipska* przygnębiła ciężko mego ojca, zachmurzając jego ostatnie chwile... 

Ponieważ do błogosławieństwa ludzi wielkiego serca i wielkich cierpień przywiązuję silną wiarę, ja, matka moja i żona, ośmielamy się przeto prosić najgoręcej Drogiego Pana, o przesłanie w liście kilku słów Błogosławieństwa dla mojej maleńkiej Janinki, której imię to daliśmy na pamiątkę rocznicy wiedeńskiej, w której roku przyszła na świat. Takie Błogosławieństwo będzie niewieście polskiej towarzyszyło i przyświecało w całym jej życiu...
Ja zawsze mieszkam w Jeżewie na Podlasiu, pod Tykocinem, skąd pocztę odbieram i piszę pomniejsze artykuły, a do większych prac naukowych gromadzę materiały... Ponieważ ziarno daje dziś lichy dochód, założyłem więc duży browar, w którym przy pomocy samych krajowców produkuje się piwo w najlepszych gatunkach, co daje mi środki do wydatków na cele naukowe i humanitarne. 

A teraz, Drogi Panie, pozwólcie uścisnąć gorąco ręce Wasze, wybaczcie prawie synowską szczerość długiego pisma i przyjmijcie zapewnienie o największej Czci, z którą pozostaje syn Waszego niegdyś kolegi - Z. Gloger

 

 

* W roku 1883 Kraszewski został aresztowany przez władze niemieckie pod zarzutem współpracy z wywiadem francuskim. W 1884 roku sąd w Lipsku skazał go na trzy i pół roku więzienia w twierdzy w Magdeburgu, które opuścił za kaucją w 1885 roku z powodu złego stanu zdrowia.